Een nicotinevrije omgeving voor collega’s én voor de kinderen en jongeren die bij Levvel verblijven of behandeld worden. Dat is de ambitie van Levvel, specialist in jeugdhulp en jeugd-GGZ. Sinds mei zijn de eigen locaties nicotinevrij voor collega’s. De volgende stap, een nicotinevrije omgeving voor jongeren, blijkt complexer. Projectleider Sanne van de Voort vertelt hoe Levvel stap voor stap werkt aan een nicotinevrije organisatie, wat daarbij goed gaat en waar nog wordt gezocht naar oplossingen.
“De opdracht komt echt vanuit ons bestuur. Levvel wil bijdragen aan een nicotinevrije generatie en heeft zich ook verbonden aan de afspraken rondom preventie. De organisatie was al eerder met het onderwerp bezig, maar het project was op een gegeven moment stil komen te liggen. Sinds september 2025 ben ik projectleider en hebben we het weer actief opgepakt.”
Daarbij staat de projectleider er niet alleen voor. Een brede projectgroep denkt mee over de aanpak. “Daar zitten mensen vanuit verschillende delen van Levvel in, onder andere communicatie, bedrijfsvoering en de behandelgroepen. Dat is belangrijk, want als je beleid maakt dat voor de hele organisatie moet werken, moet je het vanuit verschillende kanten bekijken.”
“Levvel is een heel diverse organisatie. Als kinderen, jongeren en (pleeg)gezinnen hulp nodig hebben in complexe situaties, kunnen zij terecht bij Levvel. Van opvoedondersteuning tot (hoog)specialistische jeugdhulp, jeugd-ggz en LVB-hulp. We bieden jeugdhulp en jeugd-GGZ, ambulant en op groepen en pleegzorg. We hebben onder andere crisisopvang, langdurige groepen, pleegzorg en gezinshuizen. Als je alles tegelijkertijd nicotinevrij wilt maken, wordt het heel groot en ingewikkeld. Daarom hebben we het opgesplitst. Eerst beleid voor collega’s, daarna voor jongeren.”
Die eerste stap is inmiddels gezet. Sinds 1 mei zijn de eigen locaties van Levvel nicotinevrij voor collega’s. En nicotinevrij betekent ook echt nicotinevrij. “Het gaat niet alleen om sigaretten, maar om alle vormen van nicotine, dus bijvoorbeeld ook vapes.”
Op locaties waarvan Levvel zelf eigenaar is, is de nieuwe situatie ook zichtbaar gemaakt met onder andere tegels en borden van de Rookvrije Generatie. Bij huurpanden is Levvel afhankelijk van de eigenaar en wordt gekeken wat daar mogelijk is.
“De manier waarop je het brengt, is ontzettend belangrijk. We wilden absoluut voorkomen dat het belerend zou worden of dat rokende collega’s het gevoel zouden krijgen dat ze ineens de boeman zijn.”
Daarom zijn verschillende medezeggenschapsorganen en collega’s betrokken bij de plannen. Ook is bewust gekeken naar de toon van de communicatie. “Je wilt dat ook collega’s die roken kunnen zeggen: ik vind dit een goed plan en ik sta hierachter.”
Daarbij maakt Levvel bewust onderscheid tussen de verantwoordelijkheid van de organisatie en de eigen keuzes van collega’s. “Wij kunnen bepalen dat onze werkomgeving en onze terreinen nicotinevrij zijn. Wat iemand in zijn eigen tijd doet, is aan die persoon. Natuurlijk bieden we ondersteuning aan collega’s die willen stoppen met roken, maar die keuze blijft bij henzelf.”
Ook nieuwe collega’s krijgen te horen dat Levvel een nicotinevrije organisatie is. “Dan weet je vanaf het begin dat er bijvoorbeeld geen rookplek is waar je tijdens je pauze naartoe kunt.”
“Eigenlijk heel goed. Collega’s houden zich er goed aan en gaan echt van het terrein af. Dat is erg fijn!”
Dat betekent niet dat alle uitdagingen zijn opgelost. Zo wil Levvel voorkomen dat roken zich simpelweg verplaatst naar vlak buiten het terrein. “Je wilt niet dat collega’s vervolgens vlak bij de ingang staan. Daar komen ook kinderen, jongeren, ouders en andere bezoekers langs. We communiceren daarom dat mensen, als ze toch roken, echt een stukje verder moeten lopen.”
Ook rondslingerende sigarettenpeuken zijn nog een aandachtspunt. “Als je hiermee bezig bent, kijk je ook naar de omgeving en het milieu. We willen niet alleen een nicotinevrij terrein, maar ook voorkomen dat er vlak daarbuiten peuken op straat of in de natuur terechtkomen.”
“Daar zijn we sinds mei volop mee bezig. We voeren vooral veel gesprekken met teamleiders van de residentiële locaties. Zij weten wat er op de groepen speelt en wat in de praktijk wel en niet haalbaar is.”
Voor jongeren gelden al regels. Zo mag er op de groepen niet binnen worden gerookt. Maar volledig nicotinevrije terreinen voor jongeren invoeren is een grotere stap. “We hebben ook groepen waar jongeren niet zomaar op elk moment zonder overleg het terrein kunnen verlaten. Dan kun je niet simpelweg zeggen: vanaf morgen moet iedereen die rookt stoppen. Je moet goed kijken wat haalbaar en verantwoord is.”
Daarom onderzoekt Levvel verschillende mogelijkheden. Een optie is om de verandering gefaseerd in te voeren, bijvoorbeeld door te werken met leeftijdsgrenzen. “Het uiteindelijke doel is helder, we willen naar een situatie waarin er helemaal niet meer wordt gerookt of gevapet op de terreinen. Alleen moeten we goed kijken welke stappen nodig zijn om daar te komen.”
“Het bijzondere is dat eigenlijk iedereen het ermee eens is dat nicotinegebruik door kinderen en jongeren ongewenst is. Daar zit de discussie niet. De uitdaging zit vooral in de vertaling naar de dagelijkse praktijk.”
Voor hulpverleners zijn er op een groep veel onderwerpen die aandacht vragen. Nicotinegebruik is er daar één van. “De kennis dat roken en vapen schadelijk zijn is er natuurlijk. Maar weten dat iets ongezond is, betekent nog niet automatisch dat collega’s weten hoe zij dit bespreekbaar kunnen maken en cliënten hierin kunnen ondersteunen.
Daarom werkt Levvel naast beleid ook aan bewustwording en informatie. Bijvoorbeeld over nicotine en vapen. Ook daar is de toon belangrijk. “Je wilt collega’s informeren en ondersteunen zonder dat het voelt alsof je ze vertelt wat ze moeten doen. We zijn een grote organisatie, dus de vraag is ook: hoe zorg je ervoor dat dit onderwerp echt gaat leven binnen heel Levvel?”
“Ja, zeker als het gaat om jongeren. Ik heb contact gezocht met verschillende andere jeugdzorgorganisaties om te horen hoe zij dit aanpakken. Ik heb nog geen organisatie gesproken die dit voor jongeren al volledig heeft ingevoerd.”
Dat maakt de zoektocht soms ingewikkeld, maar ook waardevol. De ambitie binnen Levvel is duidelijk en er is draagvlak vanuit zowel het bestuur als collega’s. Nu gaat het om de volgende stap: ontdekken wat in de praktijk werkt.
“Voor collega’s hebben we al een heel mooie stap gezet. Voor jongeren zijn we echt nog aan het ontwikkelen en pionieren. We weten waar we naartoe willen. Nu moeten we samen ontdekken hoe we daar op een goede en haalbare manier komen.”
Binnen Amsterdam Vitaal & Gezond werken partners samen aan het terugdringen van nicotinegebruik en het creëren van een omgeving waarin niet roken en niet vapen steeds meer de norm wordt. De ervaringen van organisaties als Levvel laten zien dat zo’n verandering niet alleen om beleid gaat, maar juist ook om draagvlak, bewustwording en een aanpak die aansluit bij de dagelijkse praktijk.
